EDITORYAL - Aro: Wika ng Pag-ibig

 

📰 EDITORYAL

Aro: Wika ng Pag-ibig

Sa bawat bayan, may mga salitang higit pa sa kahulugan—mga salitang sumasalamin sa puso ng isang kultura. Sa Bayambang at sa buong Pangasinan, isa sa mga salitang ito ang “aro.”

Bayambang, dapat alam mo na ang salitang Pangasinan na aro ay may dalawang pakahulugan, tulad ng “ibig” sa Tagalog: maaari itong mangahulugang love o friend. Ang kaaro ay kaibigan, samantalang ang inaro ay tumutukoy sa minamahal o love interest. Sa iisang salita pa lamang, makikita na ang lalim at lawak ng pagpapahalaga ng mga Pangasinense sa ugnayan—pagkakaibigan man o pag-ibig.

Kapansin-pansin din na napakayaman ng mga idiomatic expressions ng Pangasinan pagdating sa aro. Sa usapin ng pagkakaibigan, may mga pahayag tulad ng “Bali-bali’y aroan da,” na tumutukoy sa maganda at matatag na samahan. Ang “Malmalet ya kaaro” ay matibay at subok na kaibigan, habang ang “Singa nansuldungay pait da” ay naglalarawan ng dalawang taong tila magkadugtong ang bituka—bosom friends, kung baga.

Sa larangan naman ng pag-ibig, lalong nagiging makulay ang wika. Ang “Abangles ya panangaro” ay pagmamahal na hindi naipagtapat. Ang “Aroa’y pato” ay yaong relasyong away-bati. Ang “Aro’y bakes” ay paalala sa salawahang puso. Mayroon ding “Agto nabitla’y agat,” na tumutukoy sa sobrang torpe, at “Singa no aso’y San Roque,” para sa taong laging naghahabol. Kapag naman sinabing “Singa no ra nagigilata,” malinaw na ang tinutukoy ay magkasintahang kay sweet.

Mayroon ding mga nakakatuwang idioms para sa mga malapit nang ikasal—mga pahayag na karaniwang iniuugnay sa handaan at masayang pagsasalo: “Makak-ka-bawang la,” “Asingger tilan makailop na digo,” “Natabaan lamet so bibil,” at “Wala’y andukey ya lamisaan.” Sa mga salitang ito, dama ang saya ng komunidad sa tuwing may nabubuong pamilya.

Hindi rin maikakaila ang ambag ng mga manunulat sa pagpapanatili ng kayamanang ito. Ayon sa makatang Pangasinense na si Santiago Villafania, may pitong matalinghagang salitang ginagamit noon kaugnay ng pag-ibig: aro, pabli, piaet, gunaet, tindek, pilalek, at tamitam. Ang mga ito ay hindi lamang bokabularyo; ito ay mga salitang may lalim ng damdamin at lawak ng pananaw sa pag-ibig at pangarap.

Sa isang awiting tulad ng Lawas Kan Pinabli, patuloy na binibigyang-buhay ang lambing at talinghaga ng sariling wika—patunay na ang pag-ibig sa Pangasinan ay hindi lamang nararamdaman, ito ay inaawit, ipinapahayag, at ipinagmamalaki.

Sa huli, ang kayamanan ng ating wikang Pangasinan ay repleksiyon ng lalim ng ating puso bilang mga Pangasinense. Sa bawat aro, naroon ang pagkakaibigan. Sa bawat pabli, naroon ang pagpapahalaga. At sa bawat idyomang minana natin sa ating mga ninuno, naroon ang ating identidad.

Bayambang, ito ay hindi lamang kaalaman—ito ay pamana. At ito ay dapat nating ipagmalaki.