Sunday, April 19, 2026

BAYAMBANG DAPAT ALAM MO! - Tipid Energy Tips

BAYAMBANG DAPAT ALAM MO! - Tipid Energy Tips


Bayambang, dapat alam mo kung paano maging wais, matipid at responsable sa paggamit ng enerhiya at gasolina, dahil sa kinahaharap nating krisis bunsod ng sigalot sa Gitnang Silangan, direktang apektado ang presyo ng langis at kuryente sa buong mundo. Nagkaroon din agad ito ng domino effect sa inflation rate, dahil sa biglaang pagtaas ng presyo ng mga pangunahing produkto sa merkado na kinakailangan nating mga consumers sa araw-araw.

Kaya dapat alam mo rin kung anu-ano ang mga tipid-tips na sasalba sa’yo sa panahong ito.

Tipid-tips sa loob sa ating mga opisina:

• Iwasan ang matagal na hindi paggamit ng equipment, patayin ang computer, printer, copier at ilaw kung hindi gagamitin nang mahigit 15 minuto.
• Panatilihin sa 24–26°C ang aircon at siguraduhing sarado ang pinto at bintana.
• Tanggalin sa saksakan ang mga hindi ginagamit na appliances at charger.
• Gamitin ang energy-saving o sleep mode ng mga computer at monitor.
• Pagsamahin ang mga lakad ng opisina upang makatipid sa oras at gasolina.
• Mag-print lamang kung kinakailangan at gumamit ng double-sided printing.
• Isabuhay ang “last person out” policy upang masigurong lahat ay nakapatay.

Sa ating mga tahanan naman, dapat alam mo rin ang mga praktikal na paraan para makatipid sa kuryente:

• Gawing isang beses sa isang linggo ang pamamalantsa at gawin ito nang maramihan.
• Patayin ang mga ilaw na hindi ginagamit.
• Tanggalin sa saksakan ang appliances at iwasan ang standby mode.
• Gumamit ng energy-efficient appliances tulad ng LED lights.
• Buksan ang bintana para sa natural na liwanag at hangin.
• Panatilihing malinis at maayos ang appliances para mas tipid sa konsumo.

At pagdating naman sa biyahe, dapat alam mo ang mga paraang ito para makatipid sa gasolina:

• Pagsama-samahin ang mga lakad upang maiwasan ang pabalik-balik na biyahe.
• Iwasan ang matinding trapik at bumiyahe nang mas maaga kung maaari.
• Siguraduhing tama ang hangin ng gulong.
• Magmaneho nang maayos, iwasan ang biglang arangkada at preno.
• Subukan ang carpooling kasama ang kaibigan o katrabaho.
• Maglakad o magbisikleta kung malapit lang ang pupuntahan.
• Magkumpara ng presyo ng gasolina bago magpakarga.
• Patayin ang makina kung matagal na nakahinto.
• Ipa-maintain nang regular ang sasakyan.

Bayambang, dapat alam mo na sa panahon ng hamon sa suplay at presyo ng enerhiya, ang bawat simpleng hakbang ay may malaking ambag. Ang pagtitipid ay hindi lang para sa sarili, ito ay para sa buong komunidad.

Bayambang, ang lahat ng ito, ay Dapat Alam Mo!

Laging Nangunguna

 Laging Nangunguna


Hindi namin mapigilang mapansin na, sa ilalim ng makabagong pamumuno ng administrasyong Quiambao-Sabangan 1.0 at 2.0, nabuo ang isang malinaw na huwaran sa loob ng halos isang dekada. Ito ay ang malikhaing pag-iisip at masinop na pagpapatupad ng mga proyektong pangkaunlaran na kadalasa’y nagiging katangi-tangi dahil sa pagiging kauna-unahan ng mga ito—hindi lamang sa kasaysayan ng Bayambang kundi maging sa buong lalawigan, rehiyon, at bansa.


Mula pa sa simula ay kapansin-pansin na ang ganitong adhikain. Matatandaang nanguna ang Bayambang sa pagdeklara ng isang “Rebolusyon Laban sa Kahirapan” sa pamamagitan ng paglikha ng isang natatanging tanggapan, ang Bayambang Poverty Reduction Action Team. Ito ang bumalangkas ng pangmatagalang plano—ang Bayambang Poverty Reduction Action Plan 2018–2028—upang lubos na matutukan at masugpo ang kahirapan sa bayan sa isa sistematikong paraan. Mismong National Anti-Poverty Commission ang nagpatunay na ang Bayambang ang nanguna sa ganitong inisyatibo.


Bago pa man ideklara ng pambansang pamahalaan ang sarili nitong programa para sa modernisasyon ng agrikultura, nauna na ring isinakatuparan ito ng Bayambang sa pamamagitan ng pagbili ng hanay ng mga makabagong makinarya bilang simula. Kaakibat nito, nanguna rin ang bayan sa pagbuo ng isang software o app na pangnegosyo para sa agrikultura na tinawag na E-Agro. Itinayo rin ang isang malawak na pasilidad sa Brgy. Amancosiling Norte para sa pagproseso ng ani, na kinikilala bilang pinakamalaki sa hilagang Luzon.


Dagdag pa rito, nanguna ang Bayambang sa pagsasagawa ng pagsusuri para sa Seal of Good Local Governance sa antas ng barangay bago pa man ito ilunsad ng Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal.


Kamakailan, nag-anunsyo ang Malacañang ng pagpapatupad ng apat na araw na compressed work week sa mga ahensya ng pamahalaan at mga lokal na pamahalaan bunsod ng krisis sa Gitnang Silangan. Noong mga nakaraang taon pa ipinatutupad ito ng karamihan sa mga tanggapan ng munisipyo upang makatipid ng malaking halaga sa gastusin sa kuryente.


Maaaring magkamali kami sa aming pagtataya, subalit sa aming pagkakaalam, isa rin sa mga nanguna ang Bayambang sa pagkamit ng sertipikasyong ISO, pagsasagawa ng sabayang toothbrushing sa buong bayan, at malawakang earthquake drill na may suot na protective gear.


Bago pa man maglabas ang Malacañang ng kautusan na paigtingin ang pagpapatupad ng mga lokal na ordinansa—kabilang ang pagbabawal sa operasyon ng videoke lampas itinakdang oras at paggala ng mga kabataan sa gabi—nauna nang bumuo ang Bayambang ng Task Force Disiplina. Layunin nitong paigtingin ang pagpapatupad ng mga umiiral na patakaran at higit pang mapanatili ang kaayusan at kapayapaan sa pamayanan. Sa pamamagitan nito, nadagdagan ang kakayahan ng lokal na pamahalaan bilang katuwang ng kapulisan at ng tanggapan para sa kaayusan at kaligtasan.


Sa larangan ng turismo at kultura, lalo pang namamayani ang Bayambang. Kabilang sa mga inisyatibang isinagawa ang paglikha ng himno ng bayan at tourism jingle, mga paligsahan tulad ng cutest baby at mural painting, paglalagay ng 3D LED screen sa sentro ng bayan, culture mapping na isinagawa ng kabataan, paglalathala ng coffee table book, pagtatatag ng lokal na museo, paglikha ng pinakamataas na suportadong iskulturang kawayan, pagtatayo ng amusement park, pagtatanghal ng bantog na musikal na “Beauty and the Beast,” paggawad ng Matalunggaring Awards para sa mga natatanging anak ng bayan, pagpapataas ng antas ng mga beauty pageant, at pagdaraos ng mga konsiyerto tampok ang mga kilalang artista sa larangan ng aliwan.


Maaaring ituring itong pagmamayabang, ngunit hindi maikakaila ang damdamin ng pagmamalaki. Tunay ngang nakapagbibigay-inspirasyon ang mga natatanging tagumpay na ito, maliit man o malaki, at lalo nitong pinagtitibay ang dangal ng bawat Bayambangueño.






Laging Nangunguna


'Di namin mapigilang mapansin na dahil sa visionary leadership ng administrasyong Quiambao-Sabangan 1.0 at 2.0, may napansin kaming naging trend sa loob ng sampung taon nilang pamumuno. Ito ay ang creativity sa pag-iisip at pagsasagawa ng mga proyektong pangkaunlaran na malimit maging katangit-tangi sa pagiging kauna-unahan ng mga ito, hindi lamang sa kasaysayan ng Bayambang kundi maging sa buong lalawigan, rehiyon, at bansa.


Mattandaang nanguna ang Bayambang sa pagdeklara ng isang Rebolusyon Laban sa Kahirapan sa pamamagitan ng pagbuo ng isang espesyal na departamento gaya ng Bayambang Poverty Reduction Action Team upang bumalangkas ng long-term plan tulad ng Bayambang Poverty Reduction Action Plan 2018-2028 upang tunay na matutukan at matuldukan ang kahirapan sa bayan.


Napansin na namin ito sa umpisa pa lang. Bago ideklara ng national government ang farm modernization program nito, nauna na ang Bayambang sa implementasyon nito matapos itong bumili ng isang fleet ng mga makabagong makinarya.


Kaakibat nito, nanguna rin ang Bayambang sa pagbuo ng isang farming business app na tinawag na E-Agro. At nagpatayo rin ng isang malawak na post-production harvest facility sa Brgy. Amancosiling na itinuturing na pinakamalaki sa hilagang Luzon.


For the record, nanguna rin ang Bayambang sa pagsasagawa ng pagsusuri para sa Seal of Good Local Governance sa barangay level bago pa man ito iimplementa ng DILG.


Kamakailan ay nag-anunsyo ang Malacanang na mag-implementa ng four-day compressed work week sa mga ahensya ng gobyerno at mga LGU dahil sa krisis sa Gitnang Silangan, ngunit noong nakaraang taon pa ito ginagawa ng maraming departamento ng Municipio upang makatipid ng milyun-milyong piso sa kuryente.


Maaari kaming magkamali sa aming palagay, ngunit sa tingin namin sa ngayon, nanguna rin ang Bayambang sa ISO certification, pagsasagawa ng municipal-wide toothbrushing marathon, at sabayang earthquake drill na may suut-suot na hard hat.


Bago pa man maglabas Ang Malacanang ng order na paigtingin ang pagpaaptupad ng mga batas tulad ng batas laban sa inuman sa kalsada, mga topless sa kalye, videoko lampas 10 PM, at pagala-galang kabataan lapas 10 PM sa lebel ng mga LGU, nanguna na rin ang Bayambang sa pagbuo ng isang Task Force Disiplina (TFD) upang paigtingan ang mga ito at higit pa rito para sa kapayapaan at kaayusan ng pamayanan. Dahil sa TFD, nagkaroon ng adisyunal na tanggapan para magdagdag ng force multiplier mula sa hanay ng mga tanggapan ng LGU para sa PNP at Public Order and Safety Office.


Pagdating sa larangan ng turismo, lalong isa sa mga nangunguna ang bayan ng Bayambang: town hymn, tourism jingle, cutest baby contest, mural painting contest, 3D LED screen, culture mapping project na gawa ng mga kabataan, coffee table book, local museum, tallest supported bamboo sculpture, amusement park, staging ng isang bantog na musical ("Beauty and the Beast"), engrandeng parangal para sa mga natatanging anak ng Bayambang (Matalunggaring Awards), level-up na beauty pageant, at concert ng mga pinakamalalaking pangalan sa entertainment world. 


Sabihin nang mayabang kami sa pag-point out nito, subalit di namin maiwasang sabihing nakaka-proud maging Bayambangueno dahil sa mga unprecedented feats na ito.


***


AI-assisted version


Laging Nangunguna


Hindi na namin maikakaila: sa ilalim ng visionary leadership ng administrasyong Quiambao-Sabangan, may malinaw na pattern na umusbong sa loob ng halos isang dekada—isang kultura ng pag-iisip at pagkilos na hindi lang sumusunod, kundi nangunguna.


Hindi ito basta-bastang pag-angkin. Mula pa sa umpisa, kapansin-pansin na ang pagiging progresibo ng Bayambang. Bago pa man inilatag ng pambansang pamahalaan ang farm modernization program, nauna nang nag-invest ang bayan sa isang fleet ng makabagong makinaryang pang-agrikultura—isang hakbang na naglatag ng pundasyon para sa mas episyenteng produksyon.


Hindi rin dito nagtapos. Inilunsad ang E-Agro, isang farming business app na nag-uugnay sa teknolohiya at agrikultura, habang itinayo sa Brgy. Amancosiling ang isang malawak na post-harvest facility na kinikilala bilang isa sa pinakamalaki sa Hilagang Luzon.


Sa larangan ng pamamahala, ipinakita rin ng Bayambang ang kakayahang mauna sa mga reporma. Bago pa ipatupad ng DILG ang Seal of Good Local Governance sa barangay level, isinagawa na ito ng munisipyo—patunay ng maagang pagtutok sa mahusay na pamamahala hanggang sa pinakababang antas. Hindi rin makakalimutan ang matagumpay na ISO 9001:2015 certification ng Bayambang—patunay na ang mga proseso at serbisyo ng pamahalaang bayan ay sumusunod sa internasyonal na pamantayan ng mahusay, episyente, at maaasahang pamamahala.


Maging sa pagtitipid at efficiency, may sariling inisyatiba ang bayan. Habang kamakailan pa lamang inianunsyo ng Malacañang ang four-day compressed work week bilang tugon sa krisis sa Gitnang Silangan, matagal na itong isinasagawa ng ilang tanggapan sa Bayambang—na nagresulta sa milyon-milyong pisong pagtitipid sa kuryente.


Maaaring may pagkukulang ang talaan, ngunit hindi maitatanggi ang lawak ng mga inisyatibang nauna o nanguna: municipal-wide toothbrushing marathon, sabayang earthquake drill na may hard hat, at iba pang programang nagtatakda ng pamantayan.


Sa turismo at kultura, lalo pang namumukod-tangi ang Bayambang—mula sa town hymn at tourism jingle, hanggang sa coffee table book, lokal na museo, culture mapping ng kabataan, at ang kahanga-hangang tallest supported bamboo sculpture. Idagdag pa ang mga malikhaing proyekto gaya ng mural at 3D LED installations, pati na ang engrandeng produksyon ng "Beauty and the Beast," animated Christmas display, Ghibli Studios-themed Christmas attraction, Star Wars-themed attraction gamit ang digital projection mapping, official folk dance at official social dance, eleganteng parangal para sa mga natatanging Bayambangueño (Matalunggaring Awards), at mga konsiyertong tampok ang pinakamalalaking pangalan sa industriya.


Sabihin na ng iba na ito’y pagmamalaki—ngunit para sa amin, ito ay simpleng pagkilala sa isang katotohanan: kapag ang isang bayan ay may malinaw na bisyon at lakas ng loob na manguna, nagiging natural na lamang ang pagiging huwaran.


At sa panahong ito, walang duda—nakaka-proud maging Bayambangueño.


Friday, April 17, 2026

MONDAY REPORT - April 20, 2026

 

MONDAY REPORT

April 20, 2026

 

[INTRO]

[VOLUME, ENERGY, SMILE!]

KAPITAN 1: Masantos ya kabwasan, Bayambang! Mula sa inyong lingkod na laging naka-duty para sa kapakanan ng nakararami. Narito kami para sa tama, tapat, at napapanahong balita. Ako po si ___, Punong Barangay ng ___________.

KAPITAN 2: At ako naman po si ___, Punong Barangay ng ___ at Liga ng mga Barangay President, handang magbantay saan mang sulok ng barangay dahil ang ating serbisyo publiko ay tunay na tunay.

KAPITAN 1: Hatid namin sa inyo ngayon ay mga balitang may saysay…

KAPITAN 2: Ito ang inyong lingguhang pagtanaw sa serbisyong buhay

SABAY: …Ito ang—BayambangueNews!

 

HEADLINES

[SALITAN NA KAYO RITO]

[VOLUME, ENERGY, SMILE!]

1.     Mga Nagwagi sa Mural Painting Contest, Inanunsyo

Ang mga nagwagi sa Pista’y Baley Mural Painting Contest ay inanunsyo, kung saan kinilala ang husay ng mga lokal na artista habang isinusulong ang dike bilang isang malinis at maayos na pasyaan. Itinanghal ng organizer na LYDO at SK Federation si Ricardo Diaz bilang grand prize winner.

2.     Corn Husk, Ginawang Flower Decors ng mga Kababaihang Magsasaka

Itinampok noong April 13, ang mga produktong gawa sa pinatuyong balat ng mais, na bunga ng “Training on Processing Corn Husk into Novelty Items.” Layunin ng programa na gawing kapaki-pakinabang ang dati’y itinatapong materyales at mabigyan ng dagdag kita ang mga kalahok. Hinihikayat din ang publiko na suportahan ang lokal na produktong ito upang mapalago ang kabuhayan at agrikultura sa bayan.

3.     Rotary Club, Nagdonate ng 20,000 para sa Grand Ukay for a Cause 

Samantala, nagbigay ang Rotary Club of Bayambang ng adisyunal na 20,000 cash donation para sa Grand Ukay for a Cause, na sumusuporta sa paghahandog ng bahay kubo para sa mga kapuspalad at nagpapakita ng diwa ng bayanihan sa komunidad.

4.     Laoac Bids and Awards Committee, Nagbenchmarking Visit

Bumisita ang Bids and Awards Committee ng LGU ng Laoac, Pangasinan sa LGU-Bayambang para sa benchmarking hinggil sa epektibong pagpapatupad ng PhilGEPS o Philippine Government Electronic Procurement System at pagpapahusay ng kanilang sistema sa pag-avail ng mga produkto at serbisyo. Malugod na nagbahagi ang LGU-Bayambang ng mga best practices nito tungo sa naturang proseso.

5.     Profiling Activity para sa TUPAD Beneficiaries, Isinagawa

Noong April 15, nagsagawa ang DOLE at PESO-Bayambang ng isang profiling activity para sa TUPAD program upang matukoy ang mga kwalipikadong benepisyaryo. May paunang 464 na miyembro ng TODA ang nakatakdang makatanggap ng ayuda bilang mga pangunahing naapektuhan ng pagtaas ng presyo ng petrolyo.

6.     Low-Interest Financing para sa Traktora, Handog ng LS Tractor

Higit na pinapalakas ang modernong pagsasaka sa Bayambang, sa pamamagitan ng pagtutulungan ng CS First Green at LS Tractor upang mabigyan ang mga magsasaka ng abot-kaya at de-kalidad na makinarya, salamat sa handog na low-interest financing options ng kumpanya. Layunin ng naturang financing option na mapabilis ang produksyon, mapababa ang gastos, at mapataas ang ani, habang isinusulong ang sustainable at makabagong agrikultura.

7.     Bookkeeping Seminar-Workshop, Nilahukan ng mga Kooperatiba

Isang bookkeeping seminar-workshop ang inihandog ng Agriculture Office sa mga miyembro ng iba't ibang kooperatiba, upang mapalawak ang kaalaman ng mga kalahok sa tamang pagtatala ng mga transaksyong pinansyal at sa epektibong pamamahala ng pondo—mga kasanayang mahalaga sa pagpapatatag at pagpapaunlad ng mga kooperatiba.

8.     KSB Year 9, Inilunsad sa Hermoza

Samantala, inilunsad ang Komprehensibong Serbiso sa Bayan Year 9 sa Brgy. Hermoza noong April 16 upang muling mailapit ang iba’t ibang serbisyo ng munisipyo sa mga malalayong barangay. Ang team na pinangunahan ni Local Civil Registrar Ismael Malicdem Jr. ay naghatid ng serbisyo sa mga taga-Barangay Hermoza, Malioer, at Caturay. 

9.     BPSO at TFD, Todo-Bantay noong Bakasyon

Nagpatupad ang BPSO at Task Force Disiplina ng pinaigting na seguridad, crowd control, at traffic management sa Bayambang noong pista at Semana Santa, katulong ang mga kapulisan at mga kawal ng Philippine Army. Dahil sa koordinadong aksyon ng mga awtoridad, naging maayos, ligtas, at mapayapa ang kabuuang pagdiriwang.

10.  LCRO, Naghatid ng mga Serbisyo sa Potential 4Ps Members

Ang LCRO ay naghatid ng 29 na libreng birth certificate at iba pang serbisyo sa mga potensyal na 4Ps beneficiaries upang matiyak ang kanilang wastong pagkakakilanlan. Isinagawa rin ang data capture at pagbibigay ng gabay sa dokumentasyon upang mapadali ang kanilang access sa mga serbisyong pampamahalaan sa pamamagitan ng Bayambang Enhanced Community Service Card.

 

***

BAYAMBANG DAPAT ALAM MO!

[VOLUME, ENERGY, SMILE!]

Bayambang, dapat alam mo kung paano maging wais, matipid at responsable sa paggamit ng enerhiya at gasolina, dahil sa kinahaharap nating krisis bunsod ng sigalot sa Gitnang Silangan, direktang apektado ang presyo ng langis at kuryente sa buong mundo. Nagkaroon din agad ito ng domino effect sa inflation rate, dahil sa biglaang pagtaas ng presyo ng mga pangunahing produkto sa merkado na kinakailangan nating mga consumers sa araw-araw.

Kaya dapat alam mo rin kung anu-ano ang mga tipid-tips na sasalba sa’yo sa panahong ito.

Tipid-tips sa loob sa ating mga opisina:

• Iwasan ang matagal na hindi paggamit ng equipment, patayin ang computer, printer, copier at ilaw kung hindi gagamitin nang mahigit 15 minuto.

• Panatilihin sa 24–26°C ang aircon at siguraduhing sarado ang pinto at bintana.

• Tanggalin sa saksakan ang mga hindi ginagamit na appliances at charger.

• Gamitin ang energy-saving o sleep mode ng mga computer at monitor.

• Pagsamahin ang mga lakad ng opisina upang makatipid sa oras at gasolina.

• Mag-print lamang kung kinakailangan at gumamit ng double-sided printing.

• Isabuhay ang “last person out” policy upang masigurong lahat ay nakapatay.

 

Sa ating mga tahanan naman, dapat alam mo rin ang mga praktikal na paraan para makatipid sa kuryente:

• Gawing isang beses sa isang linggo ang pamamalantsa at gawin ito nang maramihan.

• Patayin ang mga ilaw na hindi ginagamit.

• Tanggalin sa saksakan ang appliances at iwasan ang standby mode.

• Gumamit ng energy-efficient appliances tulad ng LED lights.

• Buksan ang bintana para sa natural na liwanag at hangin.

• Panatilihing malinis at maayos ang appliances para mas tipid sa konsumo.

 

At pagdating naman sa biyahe, dapat alam mo ang mga paraang ito para makatipid sa gasolina:

• Pagsama-samahin ang mga lakad upang maiwasan ang pabalik-balik na biyahe.

• Iwasan ang matinding trapik at bumiyahe nang mas maaga kung maaari.

• Siguraduhing tama ang hangin ng gulong.

• Magmaneho nang maayos, iwasan ang biglang arangkada at preno.

• Subukan ang carpooling kasama ang kaibigan o katrabaho.

• Maglakad o magbisikleta kung malapit lang ang pupuntahan.

• Magkumpara ng presyo ng gasolina bago magpakarga.

• Patayin ang makina kung matagal na nakahinto.

• Ipa-maintain nang regular ang sasakyan.

Bayambang, dapat alam mo na sa panahon ng hamon sa suplay at presyo ng enerhiya, ang bawat simpleng hakbang ay may malaking ambag. Ang pagtitipid ay hindi lang para sa sarili, ito ay para sa buong komunidad.

Bayambang, ang lahat ng ito, ay Dapat Alam Mo!

***

[OUTRO]

NEWSCASTER 1: Mula sa mga proyekto ng LGU hanggang sa mga tagumpay ng bawat Bayambangueño, salamat sa pagtutok.

NEWSCASTER 2: Sama-sama pa rin tayo sa bawat hakbang, bawat kwento, at bawat tagumpay ng ating bayan.

NEWSCASTER 1: Ako po si ___, kasama sa pagsulong ng bukas na mas maganda.

NEWSCASTER 2: At ako po si ___, mula sa Liga ng mga Barangay, kaisa ninyo sa serbisyong tunay at may puso.

SABAY: Ito ang... BayambangueNews!

 

 

History of Bayambang Normal School (1920s)

 

Narito ang mga nakitang impormasyon tungkol sa Bayambang Normal School mula sa dokumento at ang kaukulang buod ng mga ito:

Mga Tala Ukol sa Bayambang Normal School

 

Imprastraktura at Gusali:

Iniulat na natapos at pormal nang tinanggap noong Disyembre at Enero ang mga bagong gusali ng Bayambang Normal School. Kabilang dito ang mga gusaling nasa ilalim ng Standard Plan 20 (Pasig Type) at Plan 10-A, na parehong mga permanenteng istruktura.

Akademikong Pagganap:

Ang paaralan ay kasama sa mga scatter-graph ng "General Office Semestral Tests" noong Nobyembre 1927. Lumahok ang mga mag-aaral sa pagsusulit para sa Ikalawang Taon ng Kasaysayan (History) at Ikatlong Taon ng Ingles.

Pamunuan ng Paaralan:

Federico Piedad: Siya ang itinalagang Principal ng Bayambang Normal School para sa taong 1928-1929. Noong Disyembre 1928, iniulat na siya ay matagumpay na naoperahan sa appendicitis sa Maynila at mabilis na nagpapagaling.

Dwight D. Heath: Siya ang dating Principal na nagbitiw sa tungkulin noong 1928 habang nasa bakasyon sa Estados Unidos.

Isabelo Tupas: Siya ang nakatalang Supervisor ng Training Department ng paaralan.

Venancio Trinidad: Ang dating Principal na ipinadala ng kagarawan sa Estados Unidos dalawang taon na ang nakararaan upang magpakadalubhasa sa "teacher training".

 

Kontribusyon sa Summer Normal Schools (1928):

Ang mga dalubhasang guro mula sa Bayambang Normal ay nagsilbing mga instruktor sa iba't ibang Summer Normal Schools sa bansa:

Mrs. Ethel Ligon (Reading) at Mr. Isabelo Tupas (Principles of Teaching/History of Education) sa Manila Summer School.

Mr. Juan R. Albano (Psychology/Principles of Teaching at Physiology/Hygiene) sa Baguio Summer School.

Miss Elizabeth A. Freel (Reading) sa Cebu Summer School.

Buod ng Impormasyon

Ang Bayambang Normal School ay isang mahalagang institusyon sa pagsasanay ng mga guro sa ilalim ng Bureau of Education. Sa panahong saklaw ng ulat (1928-1929), sumailalim ang paaralan sa modernisasyon sa pamamagitan ng pagpapatayo ng mga bagong permanenteng gusali. Ang institusyon ay pinamumunuan ng mga de-kalidad na opisyal tulad nina Federico Piedad at Isabelo Tupas. Kilala ang kagalingan ng mga guro rito, dahil madalas silang kinukuha bilang mga instruktor sa mga pambansang summer assembly sa Maynila, Baguio, at Cebu upang magbahagi ng kaalaman sa ibang mga guro sa elementarya. Bukod dito, aktibo rin ang paaralan sa pagsukat ng akademikong antas ng kanilang mga estudyante sa pamamagitan ng pakikilahok sa mga pambansang pagsusulit.

 

 

History and Institutional Transformation of Bayambang Normal School (1922-1941): An Analysis of Colonial Education and National Development

History and Institutional Transformation of Bayambang Normal School (1922-1941): An Analysis of Colonial Education and National Development


The establishment of normal schools in the Philippines under the American regime was not
merely a technical step to address the shortage of teachers, but a strategic laying of the
foundation for what was called "Western thought" and modern civilization in the
archipelago.1 Amidst this transformation, Bayambang Normal School in the province of
Pangasinan emerged in 1922 as an important center of knowledge that underwent complex
stages of growth, crisis, and resurgence. Its history from the 1920s until the outbreak of
World War II in 1941 serves as a reflection of the broader political and socio-economic
conditions of the country under American colonialism and the subsequent
Commonwealth Government.

The Philosophy of Normalism and the Context of Establishment

In the early 20th century, the Philippine educational system was under the strict
supervision of the Bureau of Education. The primary goal was pacification and the teaching
of the English language as the medium of communication and instruction. Normal schools,
patterned after American models, were considered benchmarks of quality education.1
Bayambang Normal School was established in 1922 to serve as a training ground for
teachers who would teach in elementary schools in Pangasinan and neighboring
provinces.

The selection of Bayambang as the site for this school had strategic importance. As a town
with vibrant agriculture and trade, the presence of an educational institution aimed to raise
the literacy and technical skills of the citizens. During this period, the "secondary normal
course" was the primary offering, aiming to prepare students who had finished seven years
of elementary education for professional teaching.

Physical Structure and the Legacy of the Thomasites

An indelible aspect of the school's physical history is the use of Gabaldon buildings. These
structures, designed by William Parsons, were inspired by the bahay kubo and bahay na
bato to be suitable for the country's tropical climate while maintaining a modern classroom
design. The construction of such buildings is directly linked to the influence of the
Thomasites—the first group of American teachers who arrived in the Philippines to
establish the public school system.11

In Bayambang, the Gabaldon building became a symbol of prestige. Its design allowed for
natural ventilation and light, which according to Bureau of Education reports, were
essential for the health and productivity of students. This architecture served as a physical
manifestation of America's goal to bring "order" and "sanitation" to the provinces.2

Management and Curriculum Under the Bureau of Education (1922-1930)

Under the leadership of the Director of Education, Bayambang Normal School followed a
standardized curriculum designed in Manila. During the 1920s, the focus was on
proficiency in the English language, arts, and practical skills. Textbooks used were
imported directly from the United States, and their grade placement was determined by
superintendents based on the students' abilities.3

American Faculty and Instructional Leadership

The presence of American educators, popularly known as Thomasites, was a defining
feature of the school's early faculty. While Filipino administrators began taking on
leadership roles, American teachers remained primarily responsible for instruction,
particularly in English and professional pedagogy. A notable example is Miss Esther
Sproul, originally from Lawrence, Kansas, who served as a teacher at the Bayambang
Normal School during this period.

During the 1920s, there was a specific division of labor within the school administration;
while Filipino principals, such as Venancio Trinidad, were beginning to manage enrollment
and general administrative duties, the actual classroom instruction was often led by their
American colleagues.3 To further professionalize the staff, the Bureau of Education often
sent Filipino leaders like Trinidad to the United States for advanced specialization in
teacher training.3
Subject and Field
Instructional Focus
Reference Materials
Language and
Literature
English speech and writing;
Composition 2
American Textbooks 3
Arts and Music
Course of Study in Music;
Mechanical Drawing 4
Manuals for Normal
Schools 4
Pedagogy
Teaching methods; Child
psychology 1
Bureau of Education
Guidelines 1
Industrial Work
Handicrafts; Trade school
production 2
Vocational Manuals 2Health
Hygiene and Sanitation; School
health activities 2
Health Service Bulletins
5

The curriculum was not just focused on theory. Students were trained in practical arts such
as handicrafts, with total production reaching thousands of dollars across the
archipelago.2 This indicates that education in Bayambang had an economic dimension,
where schools also functioned as production units.

The Leadership of Jose A. Reyna and Normalist Discipline

A key figure in the early history of the institution was Jose A. Reyna, who served as
principal.6 His leadership philosophy centered on two main goals: maintaining "wholesome
discipline" and preparing students for a peaceful and wise lifestyle.6 Under Reyna, the
school became not just a place of learning but an institution for character formation.
Teachers were expected to be examples of morality and order, a tradition that remains part
of the culture of normal schools today.1

This discipline was evident in the strict schedule of classes and the ceremonies conducted
within the campus. Reports from the Director of Education frequently mentioned the
importance of character in nation-building, and Bayambang became a partner in this
endeavor by implementing regulations aimed at creating model citizens.

Enrollment Statistics and Socio-Economic Challenges

The progress of Bayambang Normal School was also reflected in its numbers. Although
there were years of growth, the school was not immune to the crises affecting the country.
In the late 1920s, enrollment was at its peak before the impact of the global economic
crisis.

Report
Year
Enrollment in
Bayambang
Context of the Report
1927
209
28th Annual Report of the Director 7
1929
High Demand
Printing of new manuals 41932
104
Period of retrenchment and Great
Depression 8
1933
104
Continued budget cuts 8

A significant drop in enrollment is noticeable from 209 in 1927 to 104 in 1932-1933.7 This
decline was directly related to the Great Depression, which began in the United States and
spread to the Philippines. Since educational funding relied on tax collection and insular
government allocations, the shortage of funds resulted in reduced courses and limits on
new student admissions. Despite this, the students who remained received high-quality
instruction, as evidenced by reports on the success of graduates in civil service exams.2

Infrastructure and Community Protection

The government did not only focus on the inside of the classroom. Bayambang's location
was prone to flooding due to the Agno River, so public funds were also allocated for the
protection of the school and the town. In 1927-1928, funds were set aside for the
"Bayambang dike and bank revetment" with an estimated cost of P60,000.4 This project
was vital to ensure that students' studies were not interrupted and to protect the Gabaldon
buildings from natural threats. This shows the integration of education into the
government's broader public works program.

The Arrival of the Commonwealth and the 1935 Crisis

The year 1935 marked a major shift in Philippine history with the establishment of the
Commonwealth.9 However, it was also the most difficult year for Bayambang Normal
School. Due to "inadequate funds," the school was forced to close.5

This closure was not just due to poverty, but also a shift in the priorities of the new
government under President Manuel L. Quezon. The Commonwealth focused on the
nationalization of education and preparation for national defense.2 Many public funds were
shifted from provincial normal schools to centralized institutions or to military and
agricultural projects.

Impact on Students and Teachers

The closure of the school was a great loss to the province of Pangasinan. Aspiring teachers
had to find other options, such as the Philippine Normal School in Manila or vocational
schools that remained open.9 During this time, the discourse on education shifted toward
building a "Filipino identity" while maintaining English as a bridge to modernization. By 1935, the overall number of American educators in the Bureau of Education had
significantly decreased, leaving only 156 throughout the entire country.7 This trend of
"Filipinization" in the teaching force was part of the transition toward national
independence, though it was accelerated by the financial constraints of the period.

Health, Sanitation, and the Social Dimension (1920-1941)

Normal schools during that time were not just centers of academic study but also partners
of the Bureau of Health.2 Teachers were trained to be "health officers" in their communities.
Reports from 1921 to 1930 show school cooperation in controlling epidemics like cholera
and smallpox.13

Bayambang, as an educational hub, served as a model for sanitary activities. The
"Memorandum on Sanitary Activities in the Philippine Islands" emphasized the role of
teachers in teaching proper hygiene to children to prevent the spread of disease.7 This was
a third-order effect of normalism: the teacher as a savior not just of the mind but also of the
citizens' bodies.

Women in Normalism and the Rise of New Leadership

Between 1920 and 1941, an increase in women entering the teaching profession was
observed. Normal schools like the one in Bayambang provided opportunities for Filipino
women to attain higher education that was previously limited to men.12 Studying Home
Economics and Library Science became popular courses for them, opening doors for
employment in the government and public institutions.12

Examples of leaders who went through this system show the effect of education on female
empowerment. Despite the limitations of the era, normal school graduates became the
foundation of educated families and defenders of democracy at the onset of war.9

The Transition Period and the Threat of War (1936-1941)

After the 1935 closure, the decade continued under the shadow of the threat from Japan.
Although Bayambang Normal School did not fully reopen as a teaching institution in these
years, the facilities remained active under the Department of Public Instruction.14 Reports
in the 1930s show the continued development of "vocational courses" nationwide as a
response to the funding crisis.2

In 1940 and 1941, schools in the Philippines became part of war preparations. Teachers
and students were trained in "civilian defense," and schools served as information centers
for the government.12 The outbreak of war in December 1941 halted all academic pursuits
in the country, but the "enduring legacy" of the normal schools remained ingrained in the
minds of the teachers trained in Bayambang.1

Institutional History Analysis: From Normal School to University

The experience of Bayambang Normal School from 1922 to 1941 is a microcosm of the
history of education in the Philippines. It started with a high ideal (1922), faced economic
reality (1932), suffered political sacrifice (1935), and eventually served as the seed for
resurgence.

Historical
Stage
Institutional
Status
Key Events
1922-1929
Period of Growth
Construction of Gabaldon; High enrollment 15
1930-1934
Period of Crisis
Drop in enrollment due to the Great
Depression 8
1935
Closure
Lack of funds under the Commonwealth 5
1936-1941
Dormancy
Use of facilities for vocational and defense
activities 2

The closure in 1935 is now viewed not as a failure but as a "hibernation." Its reopening in
1948 as the Pangasinan Normal School proved that the need for quality education in
Bayambang never disappeared.15 The lessons of discipline from Jose A. Reyna and the
modern pedagogy introduced by the Bureau of Education served as a strong foundation for
the institution's current status as a "Center of Excellence".10

Implications for Philippine History

The history of Bayambang Normal School teaches us that education is always tied to
politics and the economy. America's ambition to "civilize" the Philippines produced
institutions like this, but the ability of Filipinos to own and maintain these institutions
despite crises gave true color to our history. Bayambang witnessed the transfer of power
from Americans to Filipinos and the shift of educational goals from colonial assimilation to
national identity.

Ultimately, Bayambang Normal School (1922-1941) is not just a chapter in an old book. it is
the story of every teacher who dreamed, every student who persevered through floods and
crises, and every official who believed that the nation's future lay within the Gabaldon classrooms. This period laid the tracks for the modern educational system in the country,
proving that wisdom, when properly planted, will never be erased by any war or lack of
money.

Series of reports from the Bureau of Education prove that Bayambang was not just a local
school but a national treasure.7 These documents, found in historical archives, serve as the
voices of those who were part of the institution, reminding us that the journey of education
in the Philippines is an ongoing process of learning, adaptation, and progress.1

Works cited

1. The Journey of Normal Schools in the Philippines - Publication Office, accessed
April 15, 2026, https://po.pnuresearchportal.org/wp-content/uploads/2024/05/An
Enduring-Legacy-The-Journey-of-Normal-Schools-in-the-Philippines.pdf
2. Plain Text UTF-8 - Project Gutenberg, accessed April 15, 2026,
https://www.gutenberg.org/ebooks/61774.txt.utf-8
3. PHILIPPINE PUBLIC SCHOOLS - Open Access Repository @UPD, accessed April 15,
2026,
https://repository.mainlib.upd.edu.ph/omekas/files/original/5caac9c6987a905a836
8588bcb5ebaec2a24adec.pdf
4. Full text of "Annual report of the Governor General of the Philippine Islands - Internet
Archive, accessed April 15, 2026,
http://www.archive.org/stream/annualreportofgo1928phil/annualreportofgo1928phi
l_djvu.txt
5. Pangasinan State University | nurullalia - Wix.com, accessed April 15, 2026,
https://nuruulaliaa.wixsite.com/website/universitas-pasundan-copy
6. PHILIPPINE PUBLIC SCHOOLS - Open Access Repository @UPD, accessed April 15,
2026,
https://repository.mainlib.upd.edu.ph/omekas/files/original/2446b12c5c67978651
8b68bb07e54078c8f7c758.pdf
7. noble colonials: americans and filipinos, 1901-1940, accessed April 15, 2026,
https://ufdcimages.uflib.ufl.edu/UF/E0/04/39/23/00001/KASPERSKI__.pdf
8. GOVERNOR GENERAL OF THE PHILIPPINE ISLANDS 1933 - GovInfo, accessed April
15, 2026, https://www.govinfo.gov/content/pkg/SERIALSET-09914_00_00-002-0032-
0000/pdf/SERIALSET-09914_00_00-002-0032-0000.pdf9. FILIPINOS in HISTORY - DFA, accessed April 15, 2026,
https://dfa.gov.ph/images/AMabini/C__Managepoint_sessions_Diane_Rar1423.pdf
10. PSU Bayambang Campus History | Pangasinan State University ..., accessed April
15, 2026, https://lingayen.psu.edu.ph/psu-bayambang-campus-history/
11.MUSEUM WEBSITE - canva.site, accessed April 15, 2026,
https://psumuseum.my.canva.site/contact
us?fbclid=IwAR3aDNSSZGPTzpWKWPTAZOG6oI2e7-
vxbCUUUwQdkOX9S7A3k8BBppKlvhQ
12. Identity-and-Independence-Filipino-Women-in-Times-of-War-and-Peace.pdf -
ResearchGate, accessed April 15, 2026,
https://www.researchgate.net/profile/Francisco-Jayme-Paolo
Guiang/publication/361391738_Identity_and_Independence_Filipino_Women_in_Ti
mes_of_War_and_Peace/links/62adb56223f3283e3af095ca/Identity-and
Independence-Filipino-Women-in-Times-of-War-and-Peace.pdf
13. Full text of "Annual report of the Governor General of the Philippine Islands - Internet
Archive, accessed April 15, 2026,
https://archive.org/stream/annualreportofgo1924phil/annualreportofgo1924phil_djv
u.txt
14. History | Pangasinan State University Region's Premier University of Choice,
accessed April 15, 2026, https://main.psu.edu.ph/history/
15. Pangasinan State University - Wikipedia, accessed April 15, 2026,
https://en.wikipedia.org/wiki/Pangasinan_State_University